“`html
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Suriye’nin başkenti Şam, 8 Aralık 2024’ün ilk dakikaları itibarıyla olağanüstü bir hareketliliğe tanıklık etti. 61 yıllık Baas rejimi ve yaklaşık 54 yıl boyunca iktidarda bulunan Esad yönetimine karşı olan muhalefet güçleri, Şam’a giriş yaparken, Şam Uluslararası Havalimanı’ndaki gelişmeler bu yoğunluğun bir parçasıydı. Rejimin kritik isimleri, ülkeden kaçmanın yollarını arıyordu. Sadece birkaç saat önce Baas yönetiminin önde gelen isimleri olan bu kişiler, Esad’ın ani düşüşü ile birlikte, aileleriyle beraber Suriye’yi terk etmeye çalışan kaçaklar haline gelmişti.
8 Aralık 2024’te Suriye’de 61 yıllık Baas ve 54 yıllık Esad yönetimi sona erdi
Rejimin çöküşünün ardından Suriye’yi terk etmeye çalışanlar arasında, 13 yıllık iç savaşın en kanlı olaylarından birinde sorumlu olduğu iddia edilen ‘Deraya Katili’ olarak bilinen Suriye Hava Kuvvetleri İstihbarat Müdürü Kahtan Halil, insan hakları ihlalleri ve işkence suçlamalarıyla gündeme gelen eski savunma bakanları Ali Abbas ve Ali Abdullah Eyüp ile sivillere yönelik işkence ve cinsel şiddet uygulamakla suçlanan Genelkurmay Başkanı Abdul Kerim İbrahim gibi isimler yer aldı. ABD merkezli The New York Times Gazetesi, ismi açıklanmayan iki eski rejim yetkilisinden alıntı yaparak bu kaçış sürecini aktardı.
UÇAKLA VEYA TEKNEYLE KAÇIŞ
Suriye rejiminin düşüşü ile birlikte ülkeden kaçan önemli figürlerin kaçış yöntemleri de çeşitlilik gösterdi. Bazıları uçaklarla ülkeyi terk ederken, diğerleri sahil beldelerinden teknelerle ayrıldı. NYT’nin haberine göre, bazıları karayolu ile ayrılırken, rejim karşıtı güçlerin kontrol noktalarından gizli geçti. Aynı haberde, bazı kişilerin uzun süre destek verdikleri Rus büyükelçiliğine sığındığı belirtildi. Rejimin çökmesi sonrası sevdiklerini kaybeden, işkence gören veya hapse atılan binlerce kişi için Suriye, suçların işlendiği bir mahkeme işlevi gördü.
Ali Abbas, Ali Eyüp ve Abdulkerim İbrahim gibi üst düzey yöneticiler
Bu durum, rejim karşıtı güçlerin kurduğu yeni hükümetin ajandasındaki maddelerden biri haline geldi. Yeni yönetim, ülke içindeki karmaşık siyasi durumu düzeltmeye çalışırken, bir yandan da rejim döneminde görev yapmış olan muhbirler, terk edilmiş belgeler ve elektronik cihazlarla suç işleyen kişilerin izini sürmeye çalıştı. Suriyeli sivil toplum grupları ve Birleşmiş Milletler araştırmacıları bu süreçte kanıt ve tanık toplama çabalarında yer alıyor.
Çoğu yüksek devlet görevinde bulunmuş olan aranan isimler hakkında sınırlı bilgi mevcut. Bu durum, onların Suriye’yi terk ettikten sonra dünya genelinde daha rahat hareket edebilmesine yol açıyor.
55 KİŞİ İÇİN GELİŞMELER SÜRÜYOR
The New York Times, son birkaç ay içinde rejim döneminde görev yapmış 55 kişi hakkında daha fazla bilgi edinmek için çalışmalar yürütüyor. Bu kişiler, uluslararası yaptırım listelerinde yer alan ve Suriye’nin en kanlı dönemleriyle bağlantılı eski üst düzey yetkililer arasında bulunuyor. Araştırmalarda, bu kişilerin dijital izleri, aile üyelerinin sosyal medya hesapları ve terk edilen mülklerdeki belgeler ölçüt alınıyor. Gazete muhabirleri, araştırmalar sırasında birçok eski rejim yetkilisi ve tanıkları ile görüşerek bahsedilen kişilerin akıbetini araştırdı. Ancak genel olarak, bu 55 kişinin akıbeti belirsizliğini koruyor.
Mahir Esad
NYT’ye demeç veren, ismini vermek istemeyen eski rejim yetkililerine göre, rejim çöktükten sonra Rusya’ya sığınan Beşar Esad, eski dostlarıyla iletişimini kopardı ve Moskova’da kendisine verilen bir konakta yaşamaya başladı. Beşar Esad’ın kardeşi Mahir Esad da bazı üst düzey isimlerle Moskova’da bulunuyor. Diğer bazı bilgilere göre, Baas rejimi zamanında Suriye ordusunda önemli görevler üstlenmiş ve protestoları sert bir şekilde bastırmış olan Tuğgeneral Ghiath Dalla gibi bazı askeri yetkililer hala Lübnan’dalar. Dalla ve beraberindekiler, Süheyl Hasan ve diğer önde gelen askeri yetkililerle sürekli irtibat halindeler. Yeni kurulan hükümetle iş birliği yapan eski rejim yetkilileri, Suriye’den kaçan pek çok yöneticinin sahte isimlerle gerçek Suriye pasaportları elde ettiğini belirtiyor. Suriye’yi terk ettikten sonra başka ülkelerde bulunan pek çok yetkili, finansal gücünü kullanarak yabancı vatandaşlıklar edindi. Bu kişiler, yeni kimliklerini saklanmak için kullanıyorlar. Paris merkezli Suriye Medya ve İfade Özgürlüğü Merkezi Başkanı Mazen Darwish, rejimin çöküşü sonrası kaçan üst düzey kişilerin maddi olanakları sayesinde ortadan kaybolmanın yollarını bulabileceğini vurguladı.
Sadece 2 KİŞİYİ YANINA ALDI
Rejim yetkililerinin Suriye’yi terk etmeye başlaması, 7 Aralık’ı 8 Aralık’a bağlayan gecede gerçekleşti. Gazete’ye konuşan kaynaklara göre, o gece Esad’ın sarayındaki birçok kişi, rejim karşıtı güçlerin ilerlemsini endişeyle izlerken, Esad’ın alacağı önlemleri bekliyordu. Saray görevlileri, devrik liderin askeri güçleri yönettiğini ve Suriye topraklarında bulunduğunu aktarıyor, ancak planlanan karşı saldırının gerçekleşmediği bildiriliyor.
Hmeimim Üssü
Üç eski saray yetkilisi, devrik liderin saraydan ayrılmasının ardından ailesini de alarak evine geçtiğini belirtti. Rus yetkililerin gözetimi altında, oğlu ve kişisel asistanlarıyla birlikte üç araçlık bir konvoyla Suriye’yi terk etmeye hazırlanan Esad, yanına sadece iki mali danışmanını çağırdı. Bu durum, Esad’ın Rusya’daki varlıklarına erişim için onların desteğine ihtiyaç duymasıyla ilgiliydi. Esad ve beraberindekiler, Rusya’nın kontrolündeki Hmeimim üssüne ulaşmak üzere Şam’dan uçağa binerek ayrıldılar. Şam’da kalanlar için kaçma telaşı ise bu dakikadan sonra başladı.
Esad’ın kaçtığına dair haber yayıldığı sırada rejim karşıtı güçler Şam’a girmeye başlamıştı ve kalanların kaçış süresi oldukça kısıtlıydı. Savunma Bakanlığı binasında bir araya gelen birçok kişi, hava kuvvetleri istihbarat müdürü Halil’in düzenlediği bir YAK-40 uçağı ile gece 01:30 civarında Şam’ı terk ederek Hmeimim üssüne gitti.
‘KAOS DOLU BİR GECE YAŞANDI’
NYT’ye göre, Mahir Esad’ın kaçış süreci de benzer bir yol izledi. Kendisine yakın isimlerle evinden ayrıldıktan sonra Şam havaalanına giderek kendisine tahsis edilen uçakla şehirden ayrıldı. Hmeimim üssü, birçok rejim yetkilisinin Suriye’yi terk etmesinde önemli bir rol oynadı. İki görgü tanığının ifadesine göre, insanlar nakit ve altın dolu çantalarla Rus üssüne akın ediyorlardı ve bulundukları yerlerde Suriye ordusuna ait askeri üniformalar bırakılmıştı. Aynı kaynaklar, Hmeimim üssünde birçok kişi olduğundan bir kaos ortamı yaşandığını aktardı.
Esad’ın yakın çevresinde yer alan Tümgeneral Bassam Hasan, ailesi ile farklı araçlarda Şam’dan ayrıldığı ve Humus yakınlarında durdurularak yanındakileri isyancı güçlere bıraktığı, ardından önce Lübnan’a oradan da İran’a kaçtığı bildirildi. Hasan, sonraki süreçte Lübnan’a geri döndü, ancak NYT’nin görüşme talebine olumsuz yanıt verdi.
Suriye’de iç savaşın ardından siyasi düzenin sağlanması ve ülkenin yeniden inşası yönünde çabalar sürüyor; gelecekte neler olacağı ise belirsizlik taşımakta. Bununla birlikte, eski rejimdeki birçok yetkilinin ülkeden ayrıldığı ve kafa karışıklığı yaşandığı belirtiliyor. NYT’ye ulaşan bazı tanıklar, kaçanlar hakkında şunları söyledi: “Esad’ın adamları Moskova’da viski içip kağıt oynuyorlar ya da Birleşik Arap Emirlikleri’nde tembellik ediyorlar. Suriye’yi unuttular” dedi.
“`
