2 Haziran 2026 tarihinde Yusuf Arslan tarafından kaleme alınan bir makaleye göre, 4.000 yıl önce Güney Kafkasya’nın dağlık bölgelerinde yaşayan antik bir topluluk, yalnızca ölülerini defnetmekle kalmayıp, ardında insanlık tarihinin en ilginç taş arşivlerinden birini bıraktı. Günümüz Gürcistan topraklarındaki Zurtaketi tepelerinde gerçekleştirilen son araştırmalar, bu topluluğun düşündüğümüzden çok daha erken dönemlerde organize bir iş gücü ve kayıt sistemi geliştirmiş olduğunu gözler önüne serdi.
Arkeologların ilgisini çeken en önemli bulgu, mezar taşlarında sadece dini semboller değil, aynı zamanda işçilerin hangi gün ne kadar çalıştığını gösteren dünyanın ilk “tarih öncesi mesai cetvelleri” olarak tanımlanan işaretlerin de bulunmuş olmasıydı. İlgili araştırmanın detayları, bu dağların zirvesinde gizlenen 4 bin yıllık sırrı gün yüzüne çıkarıyor.
**KAYIP KAZILARIN PEŞİNDE 265 TAŞ BULUNDU**
Adoranten dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmada, araştırmacı Levan Losaberidze, 40 yıl önce gerçekleştirilen ama zamanla unutulmuş bir büyük kazı arşivini yeniden gündeme getirdi. Bölgedeki devasa kurgan mezar höyüklerinin odalarında ve geçitlerinde toplamda 265 işlemeli taş levha tespit edildi. Ancak bu taşlara ulaşmak, bilim dünyası için zorlu bir süreç oldu. Taşlar ilk kez 1959-1964 yılları arasında arkeolog Otar Japaridze tarafından ortaya çıkarılmış, fakat yıllar geçtikçe bu önemli buluntulardan çoğu kaybolmuştu. Losaberidze, bir dedektif titizliğiyle geçmişe ait yalnızca 32 fotoğraf ve çizim üzerinden bu zengin kültürün sırlarını çözmeyi başardı.
**RİTÜEL VE ŞANTİYE GÜNLÜĞÜ OLARAK KULLANILMIŞ**
M.Ö. 2000 ile 1700 yılları arasında bölgedeki etkisini gösteren ve özellikle değerli metallerle bronz işçiliği konusunda uzman olan Trialeti kültürü, mezar anıtlarını inşa ederken sanatı ve günlük hayatı ustaca harmanlamış. Taşların üzerindeki çizimlere bakıldığında iki farklı boyut ortaya çıkıyor:
1. **Ruhani ve Sanatsal Boyut:** Taşlardaki karmaşık geometrik motiflerin yanı sıra, bölgede gerçekleştirilen kutsal ritüelleri simgeleyen geyik ve sığır gibi hayvan figürleri yer alıyor. Toplumun yaşam tarzını gösteren şematik kulübe çizimleri de taşlara kazınmış.
2. **Pratik ve Ekonomik Boyut:** Araştırmacıların en çok ilgisini çeken kısım ise taşların kenarlarına kazınmış soyut “çetele” işaretleriydi. Bu çizgiler, büyük anıt mezarların inşasında yer alan farklı ailelerin, inşaat sürecinde harcadıkları zamanı kaydetmek için kullandıkları ilkel bir mesai takip sistemi olarak değerlendiriliyor. Bu keşif, Güney Kafkasya’daki megalitik sanatın yalnızca dini bir amaç taşımadığını, aynı zamanda toplumsal iş bölümünü ve emeği kayıt altına alan gelişmiş bir yönetim sisteminin ürünü olduğunu gösteriyor.
**ORTAK KÜLTÜR 1500 YIL BOYUNCA KAFKASYA’YI BİRLEŞTİRMİŞ**
Zurtaketi Kurganlarında bulunan bu muazzam taş arşivi, bölgede şimdiye kadar rastlanmamış bir yoğunluğa sahip. Daha da önemlisi, bu taşlardaki sembolik dil, coğrafi ve zamansal sınırları aşarak tam 1.500 yıl boyunca Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan’daki megalitik sanatı birbirine bağlayan ortak bir kültürel ağın parçası konumunda. Losaberidze, çalışmasını tamamen eski fotoğraflar ve eskizler üzerinden sürdürmek zorunda kaldığı için modern laboratuvarlarda gerçekleştirilecek yeni karbon testlerine ve kazılara ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Yine de Zurtaketi taşları, insanlığın organize olma, mimari üretme ve zamanı yönetme yeteneğinin Tunç Çağı’nda ne kadar ileri seviyede olduğunu gözler önüne seriyor. Gelecekte yapılacak yeni kazılar, Kafkasya’nın dağlarında saklı bu gizemli “kayıt tutma” geleneğinin daha çarpıcı yönlerini gün ışığına çıkarabilir.
